ZROZUMIENIE POWIĄZAŃ LNG I GLOBALNYCH POWIĄZAŃ GAZOWYCH

Czym jest LNG i jak się go produkuje?

Skroplony gaz ziemny (LNG) to gaz ziemny – głównie metan (CH₄) – schłodzony do około -162°C (-260°F) w celu przekształcenia go w stan ciekły. Proces ten zmniejsza objętość gazu około 600-krotnie, co ułatwia i obniża koszty transportu na duże odległości, gdzie rurociągi nie są możliwe.

Proces produkcji LNG obejmuje kilka etapów:

• Ekstrakcja: Gaz ziemny wydobywa się ze złóż podziemnych poprzez wiercenia.
• Przetwarzanie: Surowy gaz poddawany jest oczyszczaniu w celu usunięcia zanieczyszczeń, takich jak woda, dwutlenek węgla, związki siarki i niektóre cięższe węglowodory.
• Skraplanie: Czysty gaz ziemny jest schładzany w instalacjach skraplających (zwanych również pociągami LNG) w serii cykli sprężania i rozprężania, aż stanie się cieczą kriogeniczną.
• Przechowywanie i transport: LNG jest przechowywany w izolowanych zbiornikach i transportowany za pomocą specjalnie zaprojektowanych gazowców. Te statki mogą bezpiecznie przewozić LNG w temperaturach kriogenicznych na duże odległości.
• Regazyfikacja: Po dotarciu do kraju odbiorcy LNG jest ponownie przetwarzane na gaz w terminalach regazyfikacji i tłoczone do krajowych sieci rurociągów.

Technologia LNG została opracowana na początku XX wieku, ale zyskała znaczącą popularność komercyjną dopiero w latach 60. XX wieku. Od tego czasu stała się kluczowym elementem globalnego handlu energią, umożliwiając transport gazu przez oceany, podobnie jak ropa naftowa czy węgiel.

Zaletą LNG jest jego elastyczność i zasięg. W przeciwieństwie do gazu przesyłanego rurociągami, LNG nie jest ograniczone geopolityką ani geografią. Ta cecha pozwala krajom eksportującym obsługiwać wiele rynków, a krajom importującym zapewnia dostęp do zróżnicowanych źródeł zaopatrzenia.

Do czołowych krajów eksportujących LNG należą Katar, Stany Zjednoczone, Australia i Rosja. Po stronie popytu, kluczowymi rynkami zbytu są Japonia, Korea Południowa, Chiny i różne kraje Unii Europejskiej. Wraz ze wzrostem znaczenia bezpieczeństwa energetycznego i przejścia na czystsze paliwa, LNG odgrywa coraz ważniejszą rolę w globalnej polityce energetycznej.

Podsumowując, LNG to rewolucyjna technologia, która umożliwia sprężanie, transport i regazyfikację gazu ziemnego, czyniąc go towarem zbywalnym na całym świecie. Jego produkcja i dystrybucja opierają się na złożonej infrastrukturze, ale jego strategiczna wartość w zwiększaniu bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw jest powszechnie uznawana.

Jak LNG umożliwia globalny handel gazem

LNG znacząco zmieniło globalny handel gazem, wprowadzając elastyczność, integrację rynku i bezpieczeństwo dostaw. Podczas gdy gaz z rurociągów jest transportowany stałymi trasami i długoterminowymi umowami dwustronnymi, LNG umożliwia krajom udział w bardziej dynamicznej i zróżnicowanej globalnej gospodarce gazowej.

Istnieje kilka sposobów, w jakie LNG umożliwia międzynarodowy handel gazem:

1. Dywersyfikacja dostaw

LNG oferuje krajom importującym dostęp do szerszego portfolio dostawców. Na przykład kraje europejskie zwiększyły import LNG, aby zmniejszyć zależność od dominującego dostawcy gazociągów, takiego jak Rosja. LNG umożliwia dywersyfikację nie tylko ze względu na kraj pochodzenia, ale także ze względu na własność upstream i strukturę rynku.

2. Elastyczność dostaw

Rynek LNG obejmuje zarówno kontrakty długoterminowe, jak i transakcje spotowe. Spot LNG – rosnący udział w rynku – pozwala nabywcom nabywać ładunki LNG w krótkim czasie, w oparciu o aktualne ceny rynkowe i popyt. Ta elastyczność jest szczególnie korzystna w przypadku sezonowych wzrostów popytu lub przerw w dostawach.

3. Możliwości arbitrażu

Kupujący i sprzedający mogą wykorzystywać różnice cen między regionalnymi rynkami gazu. Na przykład, jeśli ceny LNG w Azji są wyższe niż w Europie, sprzedający mogą przekierować ładunki na wschód, aby skorzystać z korzystnych marż. Ten mechanizm arbitrażu pomaga zrównoważyć rynki i złagodzić wahania cen w różnych regionach.

4. Rozwój infrastruktury

Wzrost globalnego handlu LNG doprowadził do znacznych inwestycji w terminale eksportowe, instalacje regazyfikacji i jednostki FSRU (pływające jednostki regazyfikacji). Rynki wschodzące coraz częściej wykorzystują modułowe jednostki FSRU jako opłacalne punkty wejścia na rynki LNG.

5. Integracja rynków odizolowanych

Kraje bez połączeń gazociągowych – takie jak państwa wyspiarskie lub regiony śródlądowe – mogą pozyskiwać LNG w celu zaspokojenia zapotrzebowania na energię. Filipiny, Bangladesz i kilka krajów karaibskich wykorzystują LNG do zasilania sieci energetycznych i wspierania przemysłu.

6. Zwiększone bezpieczeństwo energetyczne

LNG przyczynia się do bezpieczeństwa energetycznego kraju, zapewniając strategiczne opcje zapasowe. W sytuacjach kryzysowych – takich jak ekstremalne burze śnieżne, napięcia polityczne czy awarie rurociągów – ładunki LNG mogą stanowić niezbędne rozwiązanie tymczasowe, zapewniające nieprzerwane dostawy gazu.

Według Międzynarodowej Unii Gazowej (IGU), globalny handel LNG osiągnął około 400 milionów ton w 2022 roku, a ponad 50 krajów uczestniczyło w nim jako kupujący lub sprzedający. Rosnąca płynność i przejrzystość rynków LNG napędzają konwergencję między regionalnymi hubami gazowymi – takimi jak Henry Hub (USA), TTF (Holandia) i JKM (Japonia-Korea Market).

Ponadto huby gazowe stosują mechanizmy indeksacji, które odzwierciedlają globalną dynamikę LNG. Należą do nich hybrydowe formuły cenowe, które uwzględniają kontrakty powiązane z ropą naftową, ceny na rynku spot oraz regionalne wskaźniki referencyjne. Ta harmonizacja przyczynia się do powstania zintegrowanego globalnego rynku gazu.

W istocie LNG niweluje lukę między podażą a popytem w różnych krajach, przekształcając gaz ziemny z surowca regionalnego w globalny. Rozwój infrastruktury LNG i ram handlowych sprzyja tworzeniu wzajemnie powiązanego globalnego krajobrazu energetycznego, który lepiej reaguje na zmiany gospodarcze, środowiskowe i geopolityczne.

Jak globalne przepływy LNG łączą rynki

Rosnąca płynność i złożoność globalnych przepływów LNG połączyły dotychczas odrębne regionalne rynki gazu w bardziej połączony i elastyczny system globalny. W przeciwieństwie do ropy naftowej, która od dawna determinowała globalne ceny i powiązanie handlowe, gaz ziemny był tradycyjnie ograniczony regionalnie przez infrastrukturę rurociągową. LNG zmienia ten model.

Istnieje kilka wymiarów, w których przepływy LNG jednoczą globalne rynki gazu:

1. Współzależność cenowa

Globalne przepływy LNG umożliwiają swoistą formę zarażania cenowego między rynkami regionalnymi. Gdy ładunki LNG są przekierowywane z powodu wyższych cen spot w jednym regionie (np. w Azji zimą), skutki niedoborów i rosnący popyt w innym regionie (np. w Europie) powodują ograniczenie podaży i wzrost cen. W związku z tym wydarzenia regionalne mają większy wpływ na globalne wskaźniki referencyjne.

To powiązanie było widoczne podczas kryzysu energetycznego w latach 2021–2022, kiedy wysoki popyt na LNG w Azji i konkurencja ze strony Europy podniosły ceny referencyjne, takie jak holenderski TTF i brytyjski NBP. Globalne przepływy LNG przeniosły globalną zmienność.

2. Przepustowość frachtu i żeglugi

Elastyczność handlu LNG zależy od dostępnej pojemności żeglugowej. Globalna flota tankowców LNG szybko się rozrosła, ale zakłócenia, takie jak blokady kanałów lub niedobory statków, mogą wpływać na harmonogramy dostaw i koszty frachtu. Te zmienne logistyczne zwiększają złożoność i dostosowują zachowania rynkowe, ponieważ handlowcy wspólnie reagują na wąskie gardła lub możliwości logistyczne.

3. Wąskie gardła infrastrukturalne

Punkty newralgiczne, takie jak Kanał Panamski i Sueski, wpływają na wzorce handlu LNG. Sezonowe ograniczenia w terminalach regazyfikacji lub opóźnienia w załadunku wpływają na dostępność LNG. Handlowcy często wymieniają się ładunkami lub przekierowują przesyłki, aby uniknąć opóźnień, co jeszcze bardziej zacieśnia dynamikę regionalną.

4. Struktury umowne

Nowoczesne kontrakty LNG często zawierają klauzule elastyczności miejsc docelowych, umożliwiające przekierowywanie ładunków na różne rynki. Ta elastyczność stworzyła globalny rynek spot LNG, podobny do rynku ropy naftowej, umożliwiając krajowym systemom gazowym bardziej dynamiczne reagowanie na wstrząsy zewnętrzne lub możliwości arbitrażu.

5. Zabezpieczenia i instrumenty finansowe

Rozwój finansowych instrumentów pochodnych powiązanych z indeksami LNG i gazu sprzyja większej integracji rynku. Kontrakty terminowe, swapy i opcje na platformach takich jak ICE lub CME pozwalają handlowcom zabezpieczać ekspozycję na LNG w wielu węzłach. Taka finansjalizacja zwiększa korelację cen i przyczynia się do ujednolicenia cen.

6. Rola w transformacji energetycznej

W miarę jak kraje dekarbonizują się, LNG stanowi pomost przejściowy między węglem i ropą naftową a paliwami o niższej emisji. Jego rola w wytwarzaniu energii, ogrzewaniu i surowcach przemysłowych zapewnia transgraniczną współpracę i inwestycje. Globalne przepływy LNG łączą tę drogę dekarbonizacji między krajami, dostosowując rynki do wspólnych celów zrównoważonego rozwoju.

Dzięki postępowi technologicznemu — w tym produkcji LNG na platformach pływających, bunkrowaniu i produkcji LNG na małą skalę — rynki stają się bardziej elastyczne. Nawet Afryka i Ameryka Łacińska, niegdyś peryferyjne dla globalnych rynków gazu, zyskują na znaczeniu jako producenci i konsumenci. Ta ekspansja dodatkowo wzmacnia sieć globalnych powiązań.

Wreszcie, pojawienie się analizy danych w czasie rzeczywistym i sztucznej inteligencji na platformach handlu LNG zwiększa przejrzystość rynku i zmniejsza opóźnienie arbitrażowe. Handlowcy i decydenci mogą teraz podejmować szybsze decyzje w oparciu o dane, reagując na wydarzenia globalne, przyspieszając w ten sposób koordynację rynku.

Podsumowując, globalne przepływy LNG pełnią funkcję arterii w szybko globalizującym się systemie gazowym. Łącząc łańcuchy dostaw, struktury cenowe, logistykę i ramy polityczne, LNG odgrywa kluczową rolę w łączeniu zróżnicowanych rynków regionalnych w spójną globalną sieć energetyczną.