Głęboka analiza funkcjonowania rynków towarowych, obejmująca kontrakty spot i futures, ustalanie cen i uczestników rynku.
POPYT I SUBSTYTUCJA PALLADU I PLATYNY
Poznaj dynamikę popytu na pallad i platynę, ich zastosowania przemysłowe oraz czynniki wpływające na substytucję na rynku metali szlachetnych.
Popyt przemysłowy: pallad kontra platyna
Pallad i platyna należą do metali z grupy platynowców (PGM), które mają podobne właściwości chemiczne, ale różnią się popytem rynkowym i zastosowaniami. Głównym rynkiem zbytu dla obu metali są katalizatory – urządzenia redukujące szkodliwe emisje w układach wydechowych pojazdów. Jednak globalne zmiany w technologii motoryzacyjnej i przepisy dotyczące emisji znacząco wpływają na trajektorię popytu na każdy z nich.
Popyt na pallad gwałtownie wzrósł w ciągu ostatniej dekady, głównie ze względu na jego zastosowanie w katalizatorach pojazdów z silnikami benzynowymi. Wraz z wprowadzeniem surowszych norm emisji na rynkach wschodzących i rozwiniętych, szczególnie w Chinach i Europie, producenci samochodów zwiększyli zawartość palladu w układach katalitycznych, aby spełnić te przepisy. Spowodowało to wzrost cen, co doprowadziło do rekordowych wzrostów w ostatnich latach i zmiany kierunku inwestycji.
Platyna, historycznie stosowana w katalizatorach pojazdów z silnikiem Diesla, odnotowała spadek popytu po skandalu „Dieselgate” i szerszym odchodzeniu od silników Diesla, zwłaszcza na rynkach europejskich. Jednak platyna zyskuje na nowo zainteresowanie w różnych sektorach, w tym w wodorowych ogniwach paliwowych, zielonych technologiach energetycznych oraz zastosowaniach przemysłowych, takich jak produkcja szkła, przetwórstwo chemiczne i elektronika, gdzie jej odporność na korozję i wysoka temperatura topnienia okazują się cenne.
Przemysł motoryzacyjny nadal stanowi lwią część popytu na oba metale. Według Johnson Matthey i Światowej Rady Inwestycji w Platynę (WPIC), zastosowania motoryzacyjne odpowiadały za około 85% zużycia palladu w 2023 r., w porównaniu z nieco ponad 30% w przypadku platyny, która korzysta z bardziej zróżnicowanego profilu popytu.
Biżuteria pozostaje kluczowym motorem popytu na platynę, zwłaszcza na rynkach azjatyckich, takich jak Chiny i Indie, gdzie konkuruje ze złotem. Rola palladu w przemyśle jubilerskim jest ograniczona, choć jest on sporadycznie wykorzystywany jako stop w białym złocie i zegarkach z wyższej półki.
Ponadto popyt inwestycyjny różni się między tymi dwoma metalami. Platyna ma bardziej rozwinięty rynek inwestycji fizycznych i finansowych, z ETF-ami i innymi instrumentami dostępnymi na całym świecie. Spekulacyjny rynek palladu jest mniejszy i często bardziej zmienny ze względu na stosunkowo mniejsze ograniczenia podaży.
Ponieważ oba metale zmagają się ze zmiennym popytem w różnych branżach, ich rola w innowacjach technologicznych i transformacji w kierunku zielonej energii stale ewoluuje. Reakcja decydentów i producentów samochodów na cele klimatyczne odegra kluczową rolę w kształtowaniu trajektorii popytu w ciągu następnej dekady.
Zastępowanie palladu platyną
Znaczna różnica cen między palladem a platyną w ostatnich latach ożywiła dyskusje na temat zastępowania palladu – w szczególności, czy platyna może być realnie stosowana zamiast palladu w kluczowych zastosowaniach, takich jak katalizatory samochodowe. Możliwość zastąpienia zależy od kilku czynników, takich jak kompatybilność technologiczna, koszt, zgodność z przepisami i możliwości rafinacji.
Historycznie platyna była preferowanym materiałem w katalizatorach samochodowych zarówno w pojazdach benzynowych, jak i wysokoprężnych. Jednak, gdy pallad okazał się bardziej odpowiedni do silników benzynowych ze względu na lepszą trwałość i wydajność w wysokich temperaturach, zyskał na popularności. W rezultacie, począwszy od początku XXI wieku, producenci samochodów zaczęli przechodzić z platyny na pallad w układach wydechowych silników benzynowych. Tendencja ta zbiegła się ze wzrostem popularności silników benzynowych, co dodatkowo wzmocniło dominację palladu.
Wyzwania związane z substytucją wynikają z wymagań technicznych. Producenci projektują katalizatory dostosowane do właściwości każdego metalu, co sprawia, że substytucja wsteczna jest skomplikowana i kosztowna. Ponadto, przejście z palladu na platynę zazwyczaj wymaga znacznej przebudowy układów katalizatorów, łańcuchów dostaw i procedur testowych, aby zapewnić dalsze spełnianie norm emisji.
Niemniej jednak zachęty kosztowe odwracają obecnie tę dynamikę. Cena palladu znacznie wzrosła między 2016 a 2022 rokiem, osiągając ponad dwukrotność ceny platyny w szczytowym okresie. To zapoczątkowało wzmożone badania i rozwój ukierunkowane na zamienniki na bazie platyny. Wiodący producenci katalizatorów odnotowali pierwsze sukcesy w powrocie do formuł bogatych w platynę w katalizatorach samochodowych do silników benzynowych, szczególnie w segmentach pojazdów wrażliwych na cenę, takich jak samochody kompaktowe i średniej klasy.
Hybrydowe układy katalityczne wykorzystujące mieszankę platyny i palladu są testowane i wdrażane, co pomaga obniżyć koszty bez uszczerbku dla wydajności. Zakres globalnej substytucji jest jednak obecnie niewielki, a WPIC szacuje, że w 2023 roku nieco poniżej 10% zapotrzebowania na pallad zostało zastąpione platyną. W perspektywie średnio- i długoterminowej możliwa jest szersza substytucja, w zależności od utrzymujących się różnic cenowych i postępu technicznego.
Poza sektorem motoryzacyjnym substytucja jest mniej powszechna ze względu na specyficzną rolę chemiczną każdego metalu w procesach przemysłowych. W elektronice, stopach dentystycznych i katalizatorach chemicznych metale te zazwyczaj nie są zamienne. Co więcej, ograniczenia podaży i czynniki geopolityczne – takie jak dominacja Rosji w wydobyciu palladu – mogą skłonić producentów i rządy do preferowania bardziej zróżnicowanych i zrównoważonych źródeł, potencjalnie zachęcając do wykorzystania platyny tam, gdzie jest to możliwe.
Podsumowując, chociaż substytucja palladu platyną na rynku katalizatorów jest trudna pod względem technicznym i ekonomicznym, utrzymujące się różnice cenowe i innowacje sprawiają, że jest ona coraz bardziej opłacalna. Tempo i skala tej zmiany będą w dużej mierze zależeć od inwestycji w badania i rozwój, elastyczności regulacyjnej oraz długoterminowych trajektorii cen obu metali.
Trendy kształtujące przyszły krajobraz popytu
Patrząc w przyszłość, kilka czynników makroekonomicznych i branżowych będzie miało wpływ na równowagę między popytem na pallad a platynę. Kluczowe wśród nich są globalna transformacja energetyczna, elektryfikacja pojazdów, odporność łańcucha dostaw oraz zmieniające się preferencje inwestycyjne.
Wprowadzenie pojazdów elektrycznych (EV) odgrywa kluczową rolę w przyszłym zapotrzebowaniu na PGM. Pojazdy elektryczne zasilane bateriami (BEV), które nie wykorzystują silników spalinowych, eliminują potrzebę stosowania katalizatorów, a tym samym zmniejszają zarówno popyt na pallad, jak i platynę. Jednak pojazdy hybrydowe – nadal wykorzystujące silniki spalinowe – nadal wymagają katalizatorów samochodowych, a pallad jest w nich dominującym materiałem. W związku z tym, chociaż wzrost liczby pojazdów elektrycznych (BEV) może zmniejszyć ogólny popyt, silny rynek hybrydowy mógłby zapewnić dalsze wsparcie dla wykorzystania palladu w perspektywie średnioterminowej.
Technologie wodorowych ogniw paliwowych, w których platyna pełni rolę głównego katalizatora, mogłyby doprowadzić do renesansu popytu na platynę. Wspierana polityką dekarbonizacji i inwestycjami w zieloną infrastrukturę wodorową, platyna mogłaby odzyskać swoje znaczenie przemysłowe, szczególnie w transporcie ciężkim, stacjonarnych systemach energetycznych oraz na rynkach wschodzących, takich jak Japonia, Korea Południowa i niektóre części Europy.
Trendy po stronie podaży będą również kształtować przyszłe ceny i dostępność. Rosja (w przypadku palladu) i Republika Południowej Afryki (w przypadku platyny) dominują w produkcji, co czyni oba metale podatnymi na napięcia geopolityczne, niepokoje społeczne i zakłócenia logistyczne. Dywersyfikacja źródeł dostaw i wzmożone wysiłki w zakresie recyklingu stają się kluczowymi strategiami ograniczania tych zagrożeń. Wysokie ceny mogą dodatkowo zachęcać do wydobycia w miastach i odzyskiwania metali z grupy platynowców z wycofanych z eksploatacji pojazdów i złomu przemysłowego.
Popyt inwestycyjny na platynę odbił się w ostatnich latach, szczególnie ze względu na jej niedowartościowanie w stosunku do palladu i złota. ETF-y platynowe i oferty fizycznych monet odnotowały wzrost napływu kapitału, ponieważ inwestorzy dążą do dywersyfikacji portfela, zabezpieczenia przed inflacją i zaangażowania w zieloną transformację. Z drugiej strony, pallad stoi w obliczu bardziej spekulacyjnego krajobrazu inwestycyjnego, z wyższą zmiennością uwarunkowaną ograniczoną podażą i zależnością od przemysłu.
Innowacje technologiczne nadal pozostają niewiadomą. Wraz z kontynuacją badań nad nowymi projektami katalizatorów, nanomateriałami i niskoobciążonymi systemami z metali z grupy platynowców, wydajność tych metali – i ich zapotrzebowanie na jeden pojazd – mogą ulec zmianie, wpływając zarówno na popyt, jak i trendy substytucyjne. Co więcej, zmiany legislacyjne związane z emisjami, obowiązkami recyklingu i celami w zakresie czystej energii będą miały bezpośredni wpływ na sposób, w jaki przemysł wykorzystuje te metale.
Podsumowując, chociaż pallad cieszy się obecnie dominującym popytem w sektorze motoryzacyjnym, platyna wydaje się być dobrze przygotowana na długoterminowy powrót do łask dzięki substytucji, integracji gospodarki wodorowej i innowacjom przemysłowym. Strategiczne pozyskiwanie, dynamika cen, adaptacyjność technologiczna i ewoluujące cele środowiskowe będą decydować o tym, jak równowaga między tymi kluczowymi metalami będzie kształtować się na rynkach globalnych.
MOŻESZ BYĆ TEŻ ZAINTERESOWANY
